ڕۆژژمێری زیندووی کوردستان

نەورۆز: ڕۆژی نوێ، ساڵی نوێ، ئاگری نوێ

لە 21ی ئازاردا، کاتێک خۆر بەسەر یەکسانبوونی بەهاردا تێدەپەڕێت، ئاگرەکان لە قەدپاڵی چیاکانەوە لە دیاربەکرەوە تا سلێمانی و مەهاباد و عەفرین دەگەشێنەوە – بە هاوکات، بەسەر چوار وڵات و چل ملیۆن کەسدا. نەورۆز گرنگترین بۆنەیە لە ڕۆژژمێری کوردیدا: سەری ساڵ، فیستیڤاڵی بەهار، و هێمای نەتەوەیی کە لە یەک شەوی ئاگر، هەڵپەڕکێ، و شوناسی بەکۆمەڵدا کۆ کراوەتەوە، کە بۆ چەندین سەدە ئاهەنگی بۆ دەگێڕدرێت و لەلایەن سێ دەوڵەتی مۆدێرنەوە قەدەغە کراوە.

ئەفسانەی کاوەی ئاسنگەر

چیرۆکی سەرچاوەی نەورۆز چیرۆکی کاوەی ئاسنگەر و ستەمکار زوحاکە (زۆحاک/دەهاک) – ئەفسانەیەک کە ئەوەندە بە قووڵی لە یادەوەریی کولتووریی کوردیدا چەسپاوە کە هەم وەک گێڕانەوەی مێژوویی و هەم وەک مێتافۆرێکی سیاسیی زیندوو کار دەکات. زوحاک پاشایەک بوو دوو ماری لەسەر شانەکانی ڕووابوون، هەریەکەیان پێویستییان بە مێشکی ڕۆژانەی گەنجێک بوو. کوڕەکانی کاوە لە نێو ئەو قوربانییانەدا بوون کە دەبردران.

کاوە ستەمکارانی کۆکردەوە، ئامرازەکانی ئاسنگەرییەکەی کرد بە چەک، و لە یەکەم ڕۆژی بەهاردا هێرشی کردە سەر قەڵای زوحاک و ستەمکارەکەی کوشت. پاشان ئاگرێکی گەورەی لە لووتکەی چیاکاندا کردەوە بۆ ئاماژەی ڕزگاری – و ئەو ئاگرانە لە 21ی ئازاری هەموو ساڵێکدا لەو کاتەوە دەگێڕدرێنەوە. لە کولتووری سیاسیی کوردیدا، کەسایەتیی زوحاک بۆ هەموو هێزێکی داگیرکەر بەکارهاتووە؛ هەر ئاگرێکی نەورۆز هاوکات ڕێوڕەسمێکی دێرین و بەرخۆدانێکی هاوچەرخە.

حکوومەتی ئێران لە ساڵانی سەرەتای کۆماری ئیسلامیدا ئاهەنگی نەورۆزی بۆ کوردەکان قەدەغە کرد. تورکیا تا ساڵی 2005 قەدەغەی کرد. هەردوو قەدەغەکارییەکە هەر ساڵێک پێشێل دەکران – هەندێک جار بە نرخی ژیانیش. ئاگرەکە تەنها جەژن نییە؛ بەڵکو بەڵگەیە کە گەلەکە بەردەوامە.

21ی ئازاری هەموو ساڵێک کاوەی ئاسنگەر قەدەغەکراو & پێشێلکراو کەلەپووری ناماددیی یونسکۆ

Salar Arkan — CC BY-SA 4.0

ڕۆژی نەورۆز – ئاهەنگگێڕانێکی ئاسایی

جەژن: بە شێوازی کوردی

ئاهەنگگێڕانی جەژن لەلای کورد نەریتە هاوبەشەکانی ئیسلامی جەژن دەگرێتەخۆ کە تێکەڵ بە پراکتیکە تایبەتەکانی کوردی بوون – خواردنی دیاریکراو، سڵاوکردنی دیاریکراو بە کوردی، شێوازی دیاریکراوی سەردانکردن و میوانداری کە وەک جەژنی کوردی پێناسەیان دەکات نەک تەنها وەک ئاهەنگی ئیسلامی. دوو جەژنەکە ڕۆژژمێری ئیسلامی بە گرنگترین بۆنەکانی فیستیڤاڵ دەپچڕێنن دوای نەورۆز.

ساڵی ئێزیدی: ڕۆشنایی دێرین

ڕۆژژمێری ئایینیی ئێزیدی یەکێک لە کۆنترین ڕۆژژمێرە لیتورجییە بەردەوامەکانی جیهانە – سووڕێک لە ڕۆژە پیرۆزەکان، ڕۆژوو، زیارەت، و فیستیڤاڵەکان کە پێش ئیسلام و مەسیحییەت کەوتووە و شوێنەواری دێرینترین نەریتە ئایینییە ئێرانییەکانی پێوە دیارە. دوای ئەوەی جینۆسایدی 2014ی داعش هەوڵی لەناوبردنی تەواوی گەلی ئێزیدی دا، بەردەوامبوونی ئەم ئاهەنگانە خۆی لە خۆیدا کردەی مانەوە و بەرخۆدانە.

جەم، ئاگر & بەهاری شاخ

نەریتی کوردیی عەلەوی لە ناوچەی دێرسیم و باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیای فراوانتر، ڕۆژژمێرێکی ئایینیی جیاوازیان هەیە کە سوود لە نەریتە ئێرانییەکانی پێش ئیسلام، باوەڕی فۆلکلۆری ئەنادۆڵ، و عیرفانی ئیسلامیی دەرەکی وەردەگرێت کە دەوڵەتانی عوسمانی و تورک هەرگیز بەتەواوی کۆنترۆڵیان نەکردووە. فیستیڤاڵە عەلەوییەکان هاوکات ڕێوڕەسمی ئایینی، کۆبوونەوەی کۆمەڵگە، و – لە سەردەمی مۆدێرندا – کرداری بەرخۆدانی کولتوورین لەلایەن گەلێکەوە کە نەریتەکانیان بۆ زیاتر لە سەدەیەک سەرکوت کراوە.

سوڕی ساڵی کشتوکاڵی

پێش ئەوەی ڕۆژژمێری ئیسلامی ساڵی کوردی بە ڕیتمە مانگییەکەی خۆی داپۆشێت، و پێش ئەوەی نەورۆز وەک هێمایەکی نەتەوەیی بناسرێت، ڕۆژژمێری کوردی ڕۆژژمێرێکی کشتوکاڵی بوو – کە بە سووڕی چاندن، گەشەکردن، دروێنە، و زستانە سەختەکانی جیهانی شاخەوە ڕێکخرابوو. زۆرێک لەم ئاهەنگە وەرزییانە لە دابونەریتدا ماونەتەوە تەنانەت لەو شوێنانەش کە فیستیڤاڵە فەرمییەکان جێگەیان گرتووەتەوە.

نەریتە نوێکان، کولتووری زیندوو

ڕۆژژمێری ئاهەنگگێڕانی کوردیی هاوچەرخ لەلایەن دامەزراوە کولتوورییە نوێیەکانەوە دەوڵەمەند کراوە – فیستیڤاڵی فیلم، فیستیڤاڵی مۆسیقا، پێشانگای وێژەیی، و بۆنە کۆمەڵایەتییەکانی تاراوگە – کە ڕۆحی ئاهەنگگێڕانی بەکۆمەڵ دەگوازنەوە بۆ فۆڕمی نوێ. ئەم فیستیڤاڵە مۆدێرنانە جێگرەوەی نەریتە دێرینەکان نین بەڵکو زیادکراون بۆ کولتوورێکی زیندوو کە هەمیشە فۆڕمی نوێی وەرگرتووە بەبێ ئەوەی دەستبەرداری کۆنەکان ببێت.