بۆشاییەکی ناو کە نیشتمانی هەیە
دۆمەینی ئاستی سەرەوە دوا بەشی ناونیشانی وێبە، دوای خاڵی کۆتایی. زۆربەی خەڵک .com و .org و کۆدی وڵاتان وەک .uk دەناسن. لە 2014ەوە، کوردستان یەکێکی تایبەت بە خۆی هەیە: .krd.
دۆمەینەکانی ئاستی سەرەوە بۆ دوو خێزانی گەورە دابەش دەبن. دۆمەینی کۆدی وڵات وەک .iq بۆ عێراق یان .tr بۆ تورکیا لە لیستی ISO 3166ی وڵاتان و هەرێمەکانەوە دابەش دەکرێن. هەرچی مایەوە — .com و .org و .museum و .berlin — دۆمەینی ئاستی سەرەوەی گشتییە، یان gTLD.
.krd سەر بە خێزانی دووەمە. هەرێمی کوردستان دەوڵەتێک نییە لەسەر لیستی ISO، بۆیە کۆدی وڵات هەرگیز بژاردەیەک نەبوو. لەبری ئەوە، وەک ناوێکی جوگرافی داوای بۆ کرا لە فراوانکردنی 2012ی ICANNدا بۆ سیستەمی دۆمەین، ڕێگایەک کە پشتیوانیی حکوومەتی پەیوەندیدار دەوێت. ئەو پشتیوانییە لە حکوومەتی هەرێمی کوردستانەوە هات، کە خۆی داوای وشەکەی کرد.
ئەنجامی کردەیی بۆشاییەکی ناوە کە وەک هەر پاشگرێکی تر کار دەکات — لە هەموو جیهاندا کار دەکات، پشتگیریی DNSSEC دەکات، و لە هەمان ئەو تۆمارکارانەوە دەفرۆشرێت کە .com دەفرۆشن — بەڵام سیاسەت و مەبەستەکەی لە هەولێردا دیاری دەکرێت نەک لە کالیفۆرنیا یان جنێڤ. لە تەنیشت .iqدایە، نەک لە جێگەی.
بە کورتی
- وشەکە: .krd، سێ پیت، کورتکراوەی کوردستان.
- جۆر: دۆمەینی ئاستی سەرەوەی گشتی، کە وەک ناوێکی جوگرافی داوای بۆ کرا.
- سپۆنسەر لە تۆماری IANAدا: بەشی تەکنەلۆژیای زانیاریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، هەولێر.
- کراوەیە بۆ: هەر کەسێک، لە هەر شوێنێک — مەرجی نیشتەجێبوون نییە.
لە داواکارییەوە بۆ ناوچەی ڕەگ
لە 2012دا ICANN سیستەمی ناوی دۆمەینی بۆ سەدان کۆتایی نوێ کردەوە. حکوومەتی هەرێمی کوردستان لەو خولەدا داوای .krdی کرد، و وشەکە چوار ساڵی خایاند تا لە کاغەزەوە گەیشتە فرۆشتنی گشتی.
بەروارەکان بەپێی بنکەدراوەی ڕەگی IANA، تۆماری ڕێککەوتنی تۆمارگەی ICANN و ڕاگەیاندنەکانی خودی بەشی تەکنەلۆژیای زانیاریی حکوومەتی هەرێمی کوردستانن.
بەڕێوە دەبرێت لە هەولێرەوە
لە پشتی هەر دۆمەینێکی ئاستی سەرەوەدا تۆمارگەیەک هەیە: ئەو ڕێکخراوەی لیستی سەرەکیی ناوەکان ڕادەگرێت و بەرپرسیارە لە سیاسەتی پاشگرەکە. بۆ .krd ئەو ڕێکخراوە بەشێکی حکوومییە لە هەولێر.
IANA، ئەو دەزگایەی ڕەگی سیستەمی ناوی دۆمەین ڕادەگرێت، ڕێکخراوی سپۆنسەری .krd بە بەشی تەکنەلۆژیای زانیاریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان تۆمار کردووە، لە ئەنجومەنی وەزیران لە شەقامی مەنارە لە هەولێر.
تۆمارگەکە دوو ڕووی گشتیی هەیە. dot.krd سیاسەتەکان و ڕێگای پەسەندکردنی تۆمارکارەکان و ناونیشانەکانی پەیوەندی هەڵدەگرێت؛ nic.krd لایەنە تەکنیکییەکەیە، و ناوی خۆی داوەتە شەش سێرڤەری ناوی دەسەڵاتدار — a و b و c و x و y و z.nic.krd — کە بە IPv4 و IPv6 وەڵامی داواکارییەکانی هەموو ناونیشانێکی .krd لە جیهاندا دەدەنەوە.
پلاتفۆرمی بنەڕەتیی تۆمارگەکە لەلایەن GoDaddy Registryەوە دابین دەکرێت، کە پشتەوەی بەشێکی بەرچاوی ئەو پاشگرانە بەڕێوە دەبات کە لە خولی 2012دا دروست بوون. سیاسەت و ناوە پارێزراوەکان و مەرجەکانی وەرگرتن لای بەشەکەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەمێننەوە؛ کۆمپانیاکە تەنیا ئامێرەکە دابین دەکات.
چۆن پاشگرەکە بەڕێوە دەبرێت
- بەڕێوەبەری تۆمارگە: بەشی تەکنەلۆژیای زانیاریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، هەولێر.
- پلاتفۆرمی تۆمارگە: GoDaddy Registry.
- ئاسایش: زۆنەکە بە DNSSEC واژووکراوە.
- کێشەکان: هەمان UDRPی ستاندارد جێبەجێ دەکرێت، وەک .com.
کێ دەتوانێت ناوێکی .krd تۆمار بکات
پێویست ناکات لە کوردستان بژیت، پاسپۆرتی کوردیت هەبێت یان کۆمپانیایەکت لەوێ هەبێت. تۆمارکردن لە ئاستی دووەمدا بۆ هەر کەسێک لە جیهاندا کراوەیە.
تۆمارگەکە ناوەکان بە ڕاستەوخۆ نافرۆشێت. وەک نزیکەی هەموو پاشگرێکی سەردەم، .krd لە ڕێگەی تۆمارکارە پەسەندکراوەکانی ICANN و فرۆشیارەکانیانەوە دابەش دەکرێت — هەمان ئەو دوکانانەی .com دەفرۆشن — و هەریەکەیان نرخی خۆی دیاری دەکات. ڕێنماییەکانی خودی تۆمارگە نرخی ناوێکی ئاسایی لە دەوروبەری چل دۆلار لە ساڵێکدا دادەنێت؛ لە کردەوەدا ژمارەکە لە ناوەڕاستی بیستەکانەوە دەست پێ دەکات.
تۆمارکردن ساڵێک بەردەوام دەبێت و دەکرێت بێ سنوور نوێ بکرێتەوە. ئەو ناوانەی تۆمارگە بە پرێمیۆم پۆلێنیان دەکات، کە زۆرجار وشەی کورت یان زۆر داواکراون، نرخێکی بەرزتریان هەیە.
هەموو وشەیەک بەردەست نییە. تۆمارگەکە لیستێکی پارێزراو ڕادەگرێت و ناوەکان لەبەر هۆکاری کولتووری و سیاسی و مێژوویی ڕادەگرێت، و ICANNیش کۆمەڵێکی تر لەبەر هۆکاری تەکنیکی دەبەستێت. داواکاری سەبارەت بە ناوە پارێزراوەکان و ڕاپۆرتی خراپبەکارهێنان هەردووکیان ڕاستەوخۆ بۆ تۆمارگەکە دەچن.
پێش ئەوەی بیکڕیت
- تۆمارکارەکان بەراورد بکە — نرخی هەمان ناو زۆر جیاوازە، و نرخی نوێکردنەوە لە نرخی ساڵی یەکەم گرنگترە.
- پێش ئەوەی پلان بۆ ناوێک دابنێیت، سەیر بکە ئایا لەسەر لیستی پارێزراوە یان نا.
- کێشەی مارکی بازرگانی لەسەر ناوەکانی .krd بەپێی UDRP چارەسەر دەکرێن، هەمان پرۆسەی هەموو gTLDەکان.
ناوەکانی ئاستی سێیەم: co.krd و edu.krd و gov.krd
لە تەنیشت ناوە سادەکانی ئاستی دووەم، تۆمارگەکە کۆمەڵێک ناوی سنووردار لە ئاستێک خوارتر بەڕێوە دەبات. ئەمانە تۆمارکردنی کراوە نین: داواکارێک بۆ ناوێکی edu.krd دەبێت نوێنەرێکی ڕەسمیی دامەزراوەیەکی پەروەردەیی بێت کە لە هەرێمی کوردستاندا کار دەکات، یان ئەوەی خەڵک و زمان و کولتوور و مێژووی هەرێمەکە فێر دەکات، لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکات یان تۆماری دەکات. co.krd هەمان جۆر مەرج بۆ دەزگا بازرگانییە یاساییەکان جێبەجێ دەکات، و gov.krd بۆ دەزگا حکوومییەکان تەرخانکراوە.
نرخەکان و لیستی تۆمارکارەکان و ناوە پارێزراوەکان دەگۆڕێن. ماڵپەڕی خودی تۆمارگە سەرچاوەی دەسەڵاتدارە بۆ هەر سێکیان.
کێ لەسەر .krdە
دوای دەیەیەک، .krd لەلایەن دەزگا حکوومییەکان و زانکۆکان و بازرگانییەکان و پڕۆژە کولتوورییەکانەوە بەکار دەهێنرێت — لە ناو هەرێمی کوردستان و لە دیاسپۆراشدا.
.krd هێشتا بۆشاییەکی ناوی بچووکە. لە کاتێکدا .com بە سەدان ملیۆن تۆمارکردنی هەیە، .krd چەند هەزارێکی هەیە. لە ناوەڕاستی 2020ەکاندا بە خێرایی گەشەی کرد و دواتر گەیشتە بەکارهێنانێکی جێگیر و ئارام.
ئەو بچووکییە بەشێکە لە جوانییەکەی. ناوی کورت و بیرهێنەرەوە هێشتا بەردەستن، و ناونیشانێکی .krd دەڵێت پڕۆژەکە سەر بە کوێیە پێش ئەوەی سەردانکەر یەک وشەی لێ بخوێنێتەوە.